Prof. dr. sc. Larisa Prpić Massari, Hidradenitis suppurativa – Klinička slika i dijagnostika gnojnog hidradenitisa
Rane lezije gnojnog hidradenitisa su pojedinačni, manji ili veći, bolni čvorovi u pazusima, preponama, perianalnoj i glutealnoj regiji. Obično se počinju pojavljivati nakon puberteta, odnosno oko 20. godine života i mogu trajati tjednima ili mjesecima sa ili bez povremenih epizoda upale. Nekada ovim lezijama mogu prethoditi blagi prodromalni simptomi kao što su svrbež, peckanje i žarenje kože na mjestu kasnije pojave upalnog čvora. S vremenom, odnosno tijekom drugog i trećeg desetljeća života, bolest se može intenzivirati i čvorovi postaju topli, bolni, te dolazi do stvaranja apscesa iz kojih se cijedi gnojni sadržaj. Opetovano stvaranje upalnih čvorova na istom području dovodi do formiranja sinusnih kanala koji predstavljaju komunikaciju između pojedinih upalnih lezija i iz kojih se secernira serozni, gnojni ili krvavi sadržaj često neugodnog mirisa zbog kolonizacije anaerobne flore. Takve lezije mogu perzistirati mjesecima a ponekad i godinama. Proces cijeljenja završava fibrozom koja se na koži vidi u obliku tvrde ploče ili linearnih čvrstih ožiljkastih traka poput užeta. Također se u zahvaćenom području mogu vidjeti i otvoreni komedoni sa jednim ili više otvora, odnosno pseudokomedoni. Osim u pazusima, preponama i anogenitalnoj regiji, lezije gnojnog hidradenitisa mogu se javiti i na unutarnjoj strani bedara, između i ispod dojki te u glutealnoj regiji. Postoje i varijacije po spolu. Kod žena su najčešće zahvaćene prepone i područje između i ispod dojki, a kod muškaraca stražnjica i koža perianalne regije. Također je kod žena često pisutno predmenstrualno pogoršanje bolesti dok su trudnoća, dojenje te menopauza razdoblja u kojim je bolest manje aktivna ili čak u potpunosti nestaje. Ponekad se gnojni hidradenitis može prezentirati i na klinički neuobičajenim mjestima kao što su trbuh, osobito oko pupka i prsni koš, te u području zatiljka. Od ostalih, manje čestih promjena, na koži oboljelih mogu se naći pojedinačne papule i pustule, te epidermalne ciste, odnosno okrugle bjeličaste ili u boji kože formacije, promjera od 1 do 5 cm, smještene obično na koži skrotuma, na licu ili na prsnom košu. Kod gnojnog hidradenitisa, osobito ako se radi o muškarcima, vrlo često nalazimo i prisustvo pilonidalnog sinusa u lumbosakralnoj regiji, koji se izgleda kao gnojni manji ili veći čvor odnosno kao depresija u području interglutealne brazde. Gnojni hidradenitis se dijagnosticira na temelju kliničke slike. Postoje tri kriterija koja moraju biti ispunjena da bi se dijagnosticirala bolest. Prvi kriterij uključuje prisustvo tipičnih lezija a to su duboko smješteni bolni čvorovi, apscesi, drenažni sinusi, ožiljci i komedoni s dvostrukim otvorima, odnosno pseudokomedoni. Drugi kriterij je lokalizacija promjena na barem jednom tipičnom mjestu kao što su pazusi, prepone, perianalno i perinealno područje, bedra te između i ispod dojki. Treći kriterij je kronično recidivirajući tijek bolesti s prisutnošću minimalno dva recidiva u periodu od šest mjeseci. Ostale pretrage kao što su biopsija kože, mikrobiološka pretraga brisa ili bioptat lezije, te slikovne pretrage se čine u slučaju dvojbe s ciljem isključenja drugih bolesti. Za procjenu težine bolesti koriste se razne ljestvice težine bolesti od kojih je ipak još uvijek najviše uvriježena Hurleyjeva klasifikacija. Ona razlikuje tri stadija bolesti. Prvi stadij podrazumijeva pojavu pojedinačnih ili višestrukih gnojnih apscesa bez sinusa i ožiljavanja. U drugom stadiju javljaju se sinusni kanali i ožiljci, dok je treći stadij obilježen višestrukim međusobno povezanim sinusima i apscesima na većem području kože. Najblaži stadij bolesti, odnosno Hurley I se javlja u većine bolesnika, odnosno u oko 70% oboljelih, srednje teški ili Hurley II stadij se javlja u trećine bolesnika, dok najtežu sliku bolesti odnosno Hurley III stadij ima oko 4% bolesnika. Komplikacije gnojnog hidradenitisa mogu biti fizičke i psihičke. Budući da se upalne lezije opetovano ponavljaju na istom mjestu i u konačnici dovode do stvaranja ožiljaka, bolesnici osim što pate od kronične boli, mogu dobiti i kontrakture udova što ograničava normalnu pokretljivost. Također se u upalnim lezijama glutealne regije, koje perzistiraju dugi niz godina, može se javitki i karcinom pločastih stanica. Češći je kod muškaraca, a zbog teško vidljive lokalizacije kasno se dijagnosticira te je prognoza obično loša. Dugotrajna kronična upala može dovesti i do anemije, hipoproteinemije, amiloidoze te aksijalne i periferne artropatije. Dokazano je da gnojni hidradenitis ima i psihičke posljedice na oboljele. Kombinacija kronične boli s neugodnim mirisom koji je posljedica secerniranja gnoja, te ožiljkastim estetski neprivlačnim deformacijama kože zahvaćenih regija, mogu dovesti do depresije, društvene izolacije, seksualne disfunkcije, smanjene radne produktivnosti pa čak i samoubojstva u ekstremnim slučajevima.